Berlijn overweegt stilletjes een stap die de toekomst van Europese luchtmacht ingrijpend kan veranderen — en Parijs kijkt met toenemende bezorgdheid toe.

Achter gesloten deuren in Berlijn en Parijs groeit een technisch aankoopgeschil uit tot een politieke krachtmeting over de volgende generatie gevechtsvliegtuigen en de Europese afhankelijkheid van de Verenigde Staten.

Duitsland overweegt zijn F-35-bestelling te verdubbelen

Volgens bronnen aangehaald door Reuters bestudeert de Duitse regering serieus de aanschaf van maximaal 35 extra F-35A Lightning II-toestellen van de Amerikaanse fabrikant Lockheed Martin. Daarmee zou de bestaande bestelling van 35 toestellen, goedgekeurd door de Bondsdag in december 2022, worden verdubbeld.

De eerste partij, ter waarde van ongeveer €10 miljard, omvat de vliegtuigen zelf, Amerikaanse F135-motoren, training en initiële ondersteuning. Een tweede tranche van vergelijkbare omvang zou de totale rekening op de lange termijn ruim boven de €15 miljard brengen, zodra gronduitrusting, infrastructuurverbeteringen en nucleaire certificering worden meegerekend.

Berlijn overweegt een omvangrijke, langdurige F-35-vloot op te bouwen, op het moment dat Europa zijn eigen toekomstige gevechtsvliegtuig probeert te financieren.

Dit besluit reikt ver voorbij de Duitse landsgrenzen. Het raakt rechtstreeks aan het Future Combat Air System (FCAS/SCAF), het ambitieuze Frans-Duits-Spaanse programma dat tegen circa 2040 een zesde-generatie gevechtsvliegtuig en een netwerk van drones, sensoren en gevechtscomputers moet opleveren.

Waarom Parijs zich zorgen maakt over SCAF

SCAF werd in 2017 gelanceerd als het bewijs dat Europa zelf een geavanceerd gevechtsvliegtuig kan ontwikkelen, in plaats van dat te kopen in Amerika. Het programma is enorm van omvang, met een geraamde kostprijs van ongeveer €100 miljard verspreid over meerdere decennia. Het moet de Franse Rafale en de Eurofighter Typhoon vervangen in de late jaren 2030 en 2040.

De voortgang verloopt traag. Industriële geschillen tussen hoofdaannemers Dassault Aviation (Frankrijk) en Airbus Defence and Space (Duitsland en Spanje) vertraagden cruciale fasen. Demonstratorvluchten worden niet eerder verwacht dan 2028 of 2029. Ook de politieke steun heeft gewankeld.

Bondskanselier Friedrich Merz stelde publiekelijk vraagtekens bij de relevantie van een bemand zesde-generatietoestel dat rond 2040 beschikbaar komt, gelet op de snelle ontwikkeling van drones en de begrotingsbeperkingen. In Parijs kwamen die woorden aan als een emmer ijswater.

Als Berlijn fors investeert in extra F-35's, vrezen Franse functionarissen dat SCAF het optionele programma wordt dat sneuvelt zodra budgetten krimpen.

Vanuit Frans perspectief kan Duitsland niet geloofwaardig beweren dat er te weinig geld is voor SCAF, terwijl het tegelijkertijd tientallen miljarden uitgeeft aan een Amerikaans stealthvliegtuig. De timing van een mogelijke tweede F-35-bestelling is daardoor politiek bijzonder gevoelig.

Een blik op de huidige gevechtsvloot van Duitsland

De Luftwaffe beschikt momenteel over de volgende toestellen:

138 Eurofighter Typhoons voor luchtverdediging en multiroletaken
68 Tornado IDS-aanvalsvliegtuigen
20 Tornado ECR-varianten voor elektronische oorlogsvoering

De verouderde Tornado-vloot, ingevoerd in de jaren tachtig, staat op de nominatie om buiten dienst te worden gesteld. Deze toestellen vervullen ook Duitslands NAVO-nucleaire taak door Amerikaanse B61-zwaartekrachtbommen te dragen die op Duits grondgebied zijn opgeslagen. De F-35 werd mede geselecteerd omdat het het enige westerse gevechtsvliegtuig is dat al is gecertificeerd, of bezig is gecertificeerd te worden, voor het moderne B61-12-wapen.

De eerste Duitse F-35's worden vanaf 2026 geleverd, met standplaats op vliegbasis Büchel vanaf 2027. De bouw van het eerste Duitse toestel begon eind 2024 in Fort Worth, Texas.

Transatlantische banden versterkt, Europese ambities onder druk

Puur militair gezien argumenteren Duitse planners dat de keuze voor de F-35 rationeel is. Het toestel combineert een krachtige AESA-radar, geavanceerde sensorfusie, stealthvorm en een gevechtsbereik van meer dan 1.200 kilometer. Het is ontworpen om te opereren in zwaar verdedigde luchtruimen en gegevens naadloos te delen met Amerikaanse en andere NAVO-eenheden.

Voor de NAVO betekenen meer F-35's in Europa een dichter netwerk van compatibele stealthplatforms. De toestellen kunnen in realtime doelinformatie, elektronische oorlogsdata en dreigingskaarten uitwisselen, wat de effectiviteit van het hele bondgenootschap vergroot.

Een grotere Duitse F-35-vloot verankert Berlijn dieper in het door de VS geleide gevechtsvliegtuigsysteem, juist op het moment dat Europa zijn eigen alternatief probeert te realiseren.

Politiek gezien roept deze diepe integratie lastige vragen op. Duitsland is een centrale partner in SCAF en spreekt regelmatig over de noodzaak van Europese strategische autonomie. Toch lijkt het zich nu voor te bereiden op afhankelijkheid van een Amerikaans gevechtsvliegtuig tot ver in de jaren 2040, precies de periode waarin SCAF in dienst moet treden.

De industriële aantrekkingskracht van Rheinmetalls F-35-werk

Een van de redenen waarom Berlins betrokkenheid bij SCAF minder stevig lijkt, is dat de Duitse industrie al diep verweven is met het F-35-programma.

In 2025 opende Rheinmetall een fabriek van 60.000 m² in Weeze, nabij de Nederlandse grens, voor de productie van centrale rompgedeelten voor de F-35. De investering bedraagt circa €200 miljoen en de nominale capaciteit ligt op 30 rompgedeelten per jaar, met mogelijkheid tot uitbreiding naar 36.

Een bestaande raamovereenkomst voorziet in de productie van minstens 400 rompgedeelten over een periode van 17 tot 20 jaar. De eerste leveringen worden verwacht in 2026, precies wanneer de eerste Duitse F-35's arriveren.

Dit maakt Duitsland meer dan alleen een afnemer. Het is inmiddels een productiepartner in de mondiale F-35-toeleveringsketen. Elke nieuwe bestelling vanuit Berlijn versterkt Rheinmetalls bedrijfsmodel, behoudt lokale werkgelegenheid en vergroot de lobby ten gunste van het Amerikaanse toestel.

Voor Rheinmetall betekenen extra Duitse F-35's een lange, voorspelbare industriële pijplijn; voor SCAF verminderen ze de urgentie van een Europees alternatief.

De contradictie van Europese defensie blootgelegd

Het Duitse debat over het aantal F-35's onthult een bredere Europese spagaat. Veel EU-landen beweren meer defensiesamenwerking te willen en minder afhankelijk te zijn van de VS. Toch hebben verschillende landen recent gekozen voor de F-35 boven Europese toestellen.

België koos bijvoorbeeld de F-35 boven de Franse Rafale en heeft zijn bestelling sindsdien uitgebreid. Andere landen in Noord- en Oost-Europa volgden een vergelijkbaar pad, waarbij interoperabiliteit met Amerikaanse strijdkrachten en snelle levertijden doorslaggevend waren.

Frankrijk sloeg een andere weg in. Het bouwt en exporteert de Rafale en heeft zijn toekomstige gevechtsvliegtuigstrategie grotendeels op SCAF gebased. Voor Parijs is een sterk Europees programma niet alleen een kwestie van nationale trots — het ondersteunt een volledig ecosysteem van ingenieurs, toeleveranciers en hoogtechnologisch onderzoek op het continent.

Als Duitsland een robuuste F-35-vloot opbouwt en zijn betrokkenheid bij SCAF vertraagt of afzwakt, kantelt dat evenwicht beslissend richting het Amerikaanse model.

Wat SCAF werkelijk beoogt te worden

SCAF is niet louter een enkel vliegtuig. Het is opgezet als een "systeem van systemen" dat de volgende elementen verbindt:

een nieuwe generatie bemand gevechtsvliegtuig
onbemande droneplatforms voor verkenning, jamming of aanvallen
een beveiligde gevechtscloud voor gegevensdeling
geavanceerde sensoren, wapens en elektronische oorlogsvoeringstools

Het doel is al deze elementen als een netwerk te laten opereren, waarbij elk platform informatie deelt en de anderen ondersteunt. In theorie gaat dit verder dan wat de huidige F-35 kan in een puur nationale context — maar het vereist tientallen jaren aan investeringen.

Herhaalde vertragingen in de beginfasen van SCAF wekken twijfel over de vraag of de partners hun politieke focus en financiering over die tijdshorizon kunnen vasthouden. Als een grote partner zijn gewicht geleidelijk verschuift naar een Amerikaans systeem, kunnen anderen geneigd zijn te volgen.

Begrotingskeuzes en toekomstscenario's

Defensiebudgetten zijn eindig, ook als dreigingen toenemen. Duitsland staat onder druk om tegelijkertijd te investeren in artillerie, munitievoorraden, landstrijdkrachten en luchtverdediging, terwijl het zijn luchtvloot moderniseert. Elke extra F-35-bestelling verkleint de ruimte voor parallelle grote investeringen.

Analisten schetsen meerdere scenario's:

Volledige inzet: Duitsland bestelt meer F-35's voor de jaren 2030, maar financiert SCAF volledig, waarbij hogere totaaluitgaven worden geaccepteerd.
Zachte terugtrekking: Berlijn houdt een symbolische rol in SCAF, maar schroeft zijn ambities terug, wat leidt tot een kleiner, trager of meer Frans georiënteerd programma.
Amerikaans pad: een grote F-35-vloot wordt uitgebreid en doorontwikkeld, waardoor een nieuw Europees gevechtsvliegtuig in Duitse ogen overbodig of marginaal wordt.

Deze keuze beïnvloedt niet alleen industriële contracten, maar ook de vraag waar Europa's meest geavanceerde defensietechnologieën worden ontwikkeld en beheerst.

Kernconcepten: nucleaire taakverdeling en stealthvliegtuigen

Twee ideeën staan centraal in dit debat en raken gemakkelijk ondergesneeuwd in politieke bewoordingen.

Wat NAVO-nucleaire taakverdeling betekent voor Duitsland

Binnen de nucleaire taakverdeling van de NAVO huisvesten verschillende Europese bondgenoten Amerikaanse kernbommen en onderhouden ze gecertificeerde vliegtuigen en bemanningen om deze in oorlogstijd in te zetten. Duitsland is een van die landen.

De politieke boodschap is duidelijk: nucleaire afschrikking is een gedeelde verantwoordelijkheid, geen louter Amerikaans bezit dat in Europa is gestationeerd. In de praktijk betekent dit dat Duitsland een vliegtuig moet inzetten dat Washington bereid is te integreren met gevoelige nucleaire systemen. De F-35 voldoet aan die eis sneller en met minder risico dan een nieuw Europees ontwerp.

Waarom stealth en sensorfusie ertoe doen

Moderne luchtverdedigingsnetwerken maken gebruik van langeafstandsradars, grond-luchtraketten en geïntegreerde commandosystemen. Om in die omgeving te overleven hebben vliegtuigen een combinatie nodig van lage radarzichtbaarheid, krachtige elektronische oorlogsvoeringsmiddelen en hoogwaardige sensoren.

De aanpak van de F-35 combineert stealthvorm met een uitgebreide sensorensuite en software die alle data samenvoegt tot één overzichtelijk beeld voor de piloot. Toekomstige systemen zoals SCAF beloven een nog breder netwerk, waarbij meerdere bemande en onbemande platforms dat beeld in realtime delen.

Het risico voor Europese strijdkrachten is klem te komen zitten in een dure overgang: betalen voor bestaande Amerikaanse stealthvliegtuigen terwijl tegelijkertijd geprobeerd wordt een ambitieuzer maar minder volwassen Europees netwerkgebonden systeem te financieren.

Duitslands mogelijke aankoop van 35 extra F-35's is niet zomaar een wapenhandel — het is een toets voor hoe ver Europa bereid is te gaan bij de bouw van zijn eigen luchtgevechtscapaciteiten, in plaats van die te huren in Washington.