Een universiteitsprofessor geeft toe: “er is geen reden om te geloven dat Gen Z economische zekerheid zal hebben”

De dag waarop de belofte stilletjes verliep

De professor stopt midden in zijn presentatie, alsof het licht van de projector plots te fel wordt. In de collegezaal kijken een paar honderd Gen Z-studenten op van hun laptops, TikTok nog steeds open in stille browsertabbladen. Hij heeft zojuist een grafiek getoond: woningprijzen die steil omhoogschieten, lonen die nauwelijks bewegen. Niemand hapt naar adem. Niemand is verrast. Ergens achterin klinkt een kort, bitter lachje.

"Ik wil eerlijk tegen jullie zijn," zegt hij, met gedempte stem. "Er is eigenlijk geen reden om aan te nemen dat jullie generatie economische zekerheid zal kennen."

De zaal valt stil op die zware, gedeelde manier. Je voelt de lucht verstrakken. Dit is het moment waarop volwassenen eindelijk hardop zeggen wat al lang onuitgesproken hing.

Een generatie die een ander verhaal binnenstapte

Jarenlang was het recept simpel: hard studeren, een goede opleiding volgen, een baan vinden, opklimmen, een huis kopen en zonder al te veel drama met pensioen gaan. Die belofte gonsde op de achtergrond van vrijwel elk advies dat millennials en Gen X meekregen.

Gen Z is een heel andere film binnengestapt.

Ze scrollen door vacatures die "3 tot 5 jaar ervaring" vragen voor functies die minder opleveren dan de huur. Ze zien vrienden twee, soms drie bijbaantjes combineren om quitte te spelen. Wanneer een professor dan zegt: "Jullie zullen misschien nooit zo zeker zijn als jullie ouders", voelt dat niet als een schok. Het voelt als iemand die eindelijk benoemt wat ze al leven.

Vraag een willekeurige 22-jarige naar geld en dezelfde woorden duiken op: "bijverdienste", "angst", "geen idee waar te beginnen". Ze beelden het zich niet in. In veel landen zijn de woonkosten de afgelopen twee decennia vele malen sneller gestegen dan de lonen. Studieschulden zijn uitgegroeid tot een permanent achtergrondgeluid.

Een student economie vertelt misschien trots dat hij als eerste in zijn familie naar de universiteit gaat — en tegelijkertijd dat hij doodsbang is dat het "niets oplevert". Zijn jongere broer leert over inflatie via YouTube, niet op school, omdat de boodschappen tussen twee winkelbezoeken in prijs verdubbelden. Dit is geen theorie. Dit is te zien in kassabonnen, bankapps en de stille spanning als de pas wordt getikt.

Wat die professor eigenlijk toegeeft, is dat de oude formule stuk is. Hard werken leidt niet automatisch tot stabiliteit. Een diploma garandeert geen leefbaar salaris meer.

De vangnetten die risico's draaglijk maakten — betaalbare woningen, voorspelbare loopbanen, pensioenen — zijn dunner geworden of helemaal verdwenen. Wanneer Gen Z wordt omschreven als "risicomijdend" of "lui", ontbreekt er een stuk van het verhaal. Je kunt niet zorgeloos zijn als de vloer onder je voeten aanvoelt als glas.

Economische onzekerheid is niet langer een plottwist — het is de setting van het verhaal.

Hoe Gen Z stilletjes een nieuw overlevingshandboek schrijft

Geconfronteerd met een systeem dat niet klopt, bouwen veel jongvolwassenen in stilte aan plan B, C en D. De ene student begint een kanaal waarop hij loonstrookjes en belastingschijven uitlegt. Een ander leert 's avonds gratis coderen via online platforms, omdat zijn diploma te smal voelt. Een barista bouwt 's avonds een spreadsheet van freelanceklanten op, één factuur tegelijk.

Dit is niet het glanzende "ondernemersbestaan" dat op sociale media wordt verkocht. Het lijkt meer op economisch lappendeken.

Ze combineren vaste banen met externe opdrachten, kleine webshops, bijlessen, contentcreatie en digitaal ontwerp. Niet om rijk te worden, maar om meer dan één pijler te hebben waarop hun maand rust. Valt er één weg, dan houden de andere hen overeind.

Het punt is niet dat iedereen vijf banen nodig heeft — dat is een snelle weg naar burn-out en wrok. Maar volledig vertrouwen op één werkgever, één sector of één "droombaan" begint te voelen als een luxe.

Een nuchterder aanpak stelt de vraag: "Op welke drie manieren kan ik geld verdienen met vaardigheden die ik realistisch gezien kan ontwikkelen?" Dat kan eruitzien als een vaste baan plus één kleine, saaie, herhaalbare inkomstenstroom: proeflezen, oppassen voor thuiswerkende ouders, fietsen repareren, een taal in het weekend onderwijzen.

Eerlijk gezegd bouwt niemand een perfect systeem en houdt hij zich er elke dag aan. Het leven wordt rommelig. De sleutel is niet perfectie — het zijn opties.

Een financieprofessor formuleerde het onomwonden: "Jullie ouders konden grote fouten maken en herstellen. Gen Z kan daar niet op rekenen. De foutmarge is gekrompen."

Hij probeerde zijn studenten niet bang te maken. Hij gaf hen toestemming om te stoppen met wachten op de terugkeer van oude garanties — en te beginnen met het ontwerpen van hun eigen weg.

• Noteer je huidige geldbronnen en rangschik ze van meest naar minst stabiel.
• Omcirkel de bron die je het meeste energie kost en vraag jezelf af: kan dit tijdelijk zijn?
• Schrijf twee vaardigheden op die je al gebruikt en waarvoor iemand je ooit heeft betaald, al was het maar één keer.
• Kies één laagdrempelige manier om één van die vaardigheden de komende 30 dagen verder te ontwikkelen.
• Praat deze week openlijk over geld met één vriend, zonder te doen alsof alles prima is.

Leven zonder het oude vangnet — en toch niet opgeven

Het moeilijkste aan de uitspraak "er is geen reden om te geloven dat Gen Z economische zekerheid zal hebben" is niet de data. Het is de eenzaamheid. Het kan voelen alsof je op een koord wordt geduwd zonder harnas, terwijl oudere generaties blijven beweren dat de grond nog gewoon onder je voeten ligt.

Toch vormt zich iets nieuws in die kloof. Jongere werknemers schamen zich minder om collega's naar hun salaris te vragen. Ze delen tips over wonen, vormen van onderlinge hulp, kortingscodes en adviezen over mentale gezondheid. Ze delen hun mislukkingen in real time.

Er schuilt een stille solidariteit in het toegeven dat het klassieke "succesverhaal" voor velen stuk is — en toch kiezen voor kleinere, minder filmische overwinningen.

Veelgestelde vragen

• Is Gen Z echt slechter af dan vorige generaties? Op veel plekken wel. Als je woonkosten, studieschulden en loongroei vergelijkt, is de rekening zwaarder voor mensen in hun late tienerjaren en twintigers dan ze was voor hun ouders op dezelfde leeftijd.
• Moet ik nog naar de universiteit gaan als economische zekerheid niet gegarandeerd is? Een diploma kan nog steeds deuren openen, maar het is geen magische sleutel meer. Denk na over de totale kosten, een realistisch salaris in jouw vakgebied en welke vaardigheden je daarbovenop kunt opbouwen — digitaal, sociaal, praktisch.
• Is een eigen woning nog een realistisch doel voor Gen Z? Voor sommigen wel, maar vaak later in het leven, samen met een partner, met familiesteun of in minder gewilde gebieden. Voor anderen is langdurig huren of samen wonen het meest haalbare scenario.
• Wat is één concrete stap die ik deze maand kan zetten om me minder onzeker te voelen over geld? Houd 30 dagen lang elke uitgave bij, zonder oordeel, en voer één eerlijk gesprek over geld met een vriend of broer of zus. Bewustzijn plus verbinding verslaat stille paniek.
• Is het naïef om te hopen dat het beter wordt? Hoop zonder strategie is broos. Maar hoop combineren met vaardigheden, gemeenschap en kleine, praktische stappen — dat is hoe de meeste echte verandering begint, ook als het grote plaatje er somber uitziet.